जनैपूर्णिमा गोसाइँकुण्ड मेला सुरू जाने हाेइन त ?

 

यस वर्ष भदाै १२ गते जनैपूर्णिमा मेला

जनैपूर्णिमा गोसाइँकुण्ड किन जाने ?

कुण्डमा नुहाउने तथा पाठपूजा गर्नाले मनले चिताएको पुग्ने र पापबाट मुक्त हुने जनविश्वासका साथ टाडाटाढाबाट भक्तजनहरू यहाँ आउने गर्दछन्। पर्यटकीयस्थल गोसाइँकुण्ड रसुवामा रहेका धेरै कुण्डमध्येको ठूलो कुण्ड हो ।

गोसाइँकुण्डबारे पुरा जानकारी

रसुवा, जनैपूर्णिमाका दिन लाग्ने गोसाइँकुण्ड मेलालाई मर्यादित र सुरक्षित रूपमा मनाउन विभिन्न १३ वटा उपसमितिहरू गठन गरिएका छन् । यसवर्ष भदौ १२ गते जनैपूर्णिमा पर्दछ । हरेक वर्ष दशहरा तथा जनैपूर्णिमाको समयमा लाग्ने मेलामा देश विदेशबाट तीर्थयात्रुहरूको घुइँचो लाग्ने गर्दछ । 

एकपटक पुग्नै पर्ने प्रसिद्ध धार्मिक तथा पर्यटकीय गन्तव्यका रुपमा परिचित रसुवा गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका – ५ मा पर्ने गोसाइँकुण्डमा प्रत्येक वर्ष लाग्ने जनैपूर्णिमा मेला मेला सुरु भएको हो ।  

कुण्डमा नुहाउने तथा पाठपूजा गर्नाले मनले चिताएको पुग्ने र पापबाट मुक्त हुने जनविश्वासका साथ धेरै भक्तजनहरू यहाँ आउने गर्दछन्। पर्यटकीयस्थल गोसाइँकुण्ड रसुवामा रहेका धेरै कुण्डमध्येको ठूलो कुण्ड हो । 

पौराणिक कथन अनुसार परापूर्व कालमा देवता र दानवबीच लडाईंमा समुन्द्र मन्थनबाट उत्पन्न कालकुट विष सेवन गरी विषको डाह शान्त गर्न हिमालयखण्डको काखमा भगवान शिवशंकरले आफ्नो हातमा भएको त्रिशूलले भित्तामा हिर्काउँदा गंगाजल अर्थात् त्रिशूल धाराको उत्पति भयो । त्रिशूल धाराको पानीबाट जम्मा भएर गोसाइँकुण्ड बनेको भन्ने जनविश्वास छ । 

कुण्डमा स्नान गरी गोसाइँ बाबा भगवान शिवको दर्शन गर्नाले जीवनभर गरेको पापबाट मुक्ति पाउने,पितृले मोक्ष मिल्नुका साथै आफूले चित्ताएको सबै मनोकांक्षाहरू पुरा हुने जनविश्वासका साथ वर्षेनी हजारौं भक्तजनहरू कुण्डमा स्नान गर्न आउने गर्दछन् । 

काठमाडौंबाट नुवाकोटको बिदुरहुँदै रसुवा सदरमुकाम १ सय किमी यात्रा गरेपनि पुग्न सकिन्छ । धुन्चेबाट विस्तारै पैदल यात्रा गर्दा डेढ दिनमा कुण्ड पुग्न सकिन्छ । बाटोमा विभिन्न रमणीय दृष्यावलोकन गर्दै चन्दनबारी, चौलाङपाटी, लौरिविनायक जस्ता बस्ती पार गरेपछि गोसाईंकुण्ड पुगिन्छ । हिमाली क्षेत्रमा १०८ कुण्ड रहेको जनविश्वास गरिएको छ । 

समुद्री सतहदेखि चार हजार तीन सय ८० मिटरको उचाईमा रहेको गोसाईंकुण्ड २०६३ सालमा विश्व सम्पदा सूचि तथा सिमसार क्षेत्रमा सूचिकृत गोसाइँकुण्ड लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज भित्र संरक्षित क्षेत्र र अत्यन्त आकर्षक र मनमोहक स्थान पनि मानिन्छ ।

एकादशीदेखि पूर्णिमासम्म यहाँ नुहाउनेहरूको भीड लाग्छ  । जैविक विविधताको धनी यस क्षेत्रमा वर्षेनी हजारौं विदेशी तथा स्वदेशी पर्यटकहरू आउने  गर्दछन् । समुन्द्री सतहदेखि चार हजार तीन सय ८० मीटरको उचाईमा रहेको गोसाइँकुण्डको लम्बाई ६ सय मीटर छ भने चौडाईं ३ सय ७० मीटर छ र १८ दशमलव ३ मीटर गहिरो छ । भगवान् श्री शंकरको वासस्थानको रूपमा हिमालयको काखमा रहेको यस गोसाइँकुण्डमा स्नान गर्नाले गरेका पापबाट मुक्ति मिल्ने तथा मनले चिताएको पूरा हुने जनविश्वास रहिआएकोले वर्षेनी हजारौँ भक्तजनहरूको आगमन हुने गरेको छ । 

कुण्डमा हरेक वर्ष गंगादशहरा र जनैपूर्णिमा गरी दुई पटक मेला लाग्ने गर्दछ । जनै पूर्णिमा र दशहरामा मेला लाग्ने यहाँ सदावहार स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटक आउने गर्दछन् । हाइकिङ गर्न, कोही तामाङ संस्कृति हेर्न, कोही धार्मिक हिसाबले पुण्य प्राप्त गर्न, केही युवा युवती जोडी र सन्तान प्राप्त होस् भन्ने कामना गर्न र कोही प्राकृतिक दृश्यावलोकन गर्दै सुख, शान्ति प्राप्तिका लागि आउने गर्दछन् । 

गोसाइँकुण्ड लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जभित्र रहेकाले यात्रामा भेटिने तामाङ संस्कृति र प्राकृतिक छटाले थकाइको महशुस नहुने गोसाइँकुण्ड पुगेर फर्केका यात्रीहरु बताउछन् । कुण्डलाई २००७ सेम्टेम्बरमा रामसार सूचीमा सूचीकृत गोसाइँकुण्डमा यसवर्ष भदौ ३ गते मूख्य मेला लाग्दैछ । गोसाइँकुण्ड दर्शन गर्ने क्रममा बाटोमा रहेको उत्तरगयाधाम र कालिकामाइ मन्दिर पनि दर्शन गर्नुपर्ने मान्यता कायम रहेको छ ।

समुन्द्र मन्थनबाट निस्किएको कालकूट विष खाएर सम्पूर्ण प्राणी जगत्लाई बचाएका शिवले विष घाँटीमा अड्किएपछि पानीका खोजीमा उत्तरापन्थ लाग्दा बेत्रावतीमा आइपुगेर बेतका लौराले पहरामा हानी पानी पिएको र त्यहाँबाट पनि डाह शान्त नभएकाले नीलाद्री पर्वतमा पुगी त्रिशूलले पहरामा हानेर पानी निकाली डाह शान्त गरेको र शिवले रोपेको त्रिशूल धाराको पानी जम्मा भई गोसाइँकुण्ड बनेको भनाइ छ ।

धेरैजसो स्वदेशी तथा विदेशी विद्यार्थी नेपालको दोस्रो ठूलो पदमार्ग गोसाइँकुण्डमा अध्ययन तथा अन्वेषणका लागि आउने गर्दछन् । नेपालका राष्ट्रिय विभूति अमरसिंह थापाले पनि आफ्नो देहत्याग गोसाइँकुण्डमै आएर गरेका थिए । उनी बास बसेका स्थानमा उनको सालिक बनाइएको छ । तामाङ समुदायको बसोवास रहेको यस क्षेत्रमा सो समुदायको वेशभूषा, रहनसहन र संस्कृतिले पर्यटकलाई थप आकर्षित गरेको छ । गोसाइँकुण्ड मेलामा विभिन्न लामा, झाँक्री नाच तथा तामाङ सेलो नृत्य समेत प्रदर्शन गरिन्छ । 

काठमाडौंको सुन्दरीजलदेखि गोसाइँकुण्डसम्मको यात्रा धार्मिक, ऐतिहासिक पदयात्रा गन्तव्य हो  । मेलालाइ व्यवस्थित गर्न तथा सरसफाइमा ध्यान दिन ठाउँठाउँमा सूचना बोर्ड,खाना खाजाको दररेट मूल्य सूची राखिएको गोसाइँकुण्ड क्षेत्र विकास समितिका अध्यक्ष संजीव डिएमले जानकरी दिए ।  

यसवर्षको मेला व्यवस्थापन गर्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयको आयोजना र गोसाइँकुण्ड क्षेत्र विकास समितिको सहयोग एवम् सहजीकरणमा भएको बैठकले यस वर्षको जनैपूर्णिमामा लाग्ने गोसाइँकुण्ड मेला मर्यादित रूपमा सम्पन्न गराउन बिभिन्न उपसमिति गठन गरेको र सबै व्यवस्थापनको तयारी भएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी बेदनिधि खनालले बताए ।  

लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जले जैविक विविधताको संरक्षण गर्ने, धुपी कटानीमा रोक लगाउने, बोटबिरुवाको लौरो निषेध गरी निगालाको प्रयोगका लागि अभिप्रेरित गर्ने, जनचेतनामूलक, सन्देशमूलक फ्लेक्स बोर्ड बनाई ठाउँठाउँमा राख्नेछ । गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका, नेपाल रेडक्रस सोसाइटी,नेपाल स्काउटलगायत अन्य संघसंस्थालाई धुन्चेदेखि गोसाइँकुण्डसम्म स्वयम्सेवक परिचालन गर्ने जिम्मेवारी बैठकले दिएको छ । 

गोसाइँकुण्डमा सीसीटीभीबाट निगरानी

 

रसुवा, उच्च हिमाली क्षेत्रमा अवस्थित पवित्र तीर्थस्थल गोसाइँकुण्डमा पुग्ने तीर्थयात्रीहरूको सुरक्षालाई ध्यानमा राख्दै सीसीटीभी क्यामेराबाट निगरानी सुरु गरिएको छ। 

यात्राका क्रममा हुन सक्ने सम्भावित दुर्घटना र आपत्कालीन अवस्थामा तत्काल उद्धार तथा उपचारमा सहयोग पुर्‍याउने उद्देश्यले यो व्यवस्था मिलाइएको हो।

गोसाइँकुण्ड क्षेत्र विकास समितिका अध्यक्ष सञ्जीव डीएमका अनुसार मन्दिरमा पूजाआजा हुने क्षेत्र, कुण्डको स्नानस्थल र नाचगान हुने स्थानलगायतका महत्त्वपूर्ण क्षेत्रहरूमा सीसीटीभी क्यामेरा जडान गरिएको छ।

जडान गरिएका क्यामेराहरूको निगरानी मोबाइलबाटै गर्न सकिने प्रविधि मिलाइएको छ।स्थानीय सरकारको तर्फबाट सीसीटीभी व्यवस्थापन गरी गोसाइँकुण्ड क्षेत्र विकास समितिलाई हस्तान्तरण गरिएको गाउँपालिका अध्यक्ष कैसाङनुर्पु तामाङले बताए । धार्मिक तथा पर्यटकीय क्षेत्रमा आउने यात्रीको सुरक्षालाई प्राथमिकतामा राखेर आवश्यक पूर्वाधार निर्माणमा गाउँपालिका सक्रिय रहेको उनको भनाइ छ।

१२ वटा अस्थायी थर्पु निर्माण, पार्किङको पनि नयाँ व्यवस्थाजनैपूर्णिमा मेलाको अवसरमा गोसाइँकुण्डमा यात्रीको चाप बढेपछि बसोबासको व्यवस्थापन समेत विस्तार गरिएको छ। 

लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका वरिष्ठ संरक्षण अधिकृत डा। श्यामकुमार शाहका अनुसार हाल सञ्चालनमा रहेका १७ वटा स्थायी होटलका अतिरिक्त यात्रीको चापलाई धान्न थप १२ वटा अस्थायी थर्पु निर्माण भइसकेका छन्। स्थानीय व्यवसायीका अनुसार नयाँ थर्पुहरूमा १० देखि ३० जनासम्म बस्न सक्ने क्षमता रहेको छ।यसैगरी, मेलामा आउने यात्रीका सवारीसाधन व्यवस्थित गर्न नयाँ पार्किङस्थल समेत निर्माण भइरहेको छ। केरुङतर्फ सामान आयातका लागि जाने कन्टेनरहरू गुड्ने सडक किनारमै यात्रीका सवारीसाधन पार्क हुँदा आवागमन प्रभावित हुने गरेको थियो। 

यस समस्यालाई समाधान गर्न रसुवाका प्रमुख जिल्ला अधिकारी नरेन्द्र परियारको पहल तथा लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जको सहयोगमा नयाँ पार्किङस्थल तयार पारिएको गाउँपालिकाले जनाएको छ।

रेडक्रस रसुवाका सभापति तामाङले दिए राजिनामा

रसुवा, चारदशकदेखि निरन्तर नेतृत्व गरेका नेपाल रेडक्रस सोसाइटी जिल्ला सभापति बाबुलाल तामाङले राजिनामा दिएका छन् । 

नेपाल रेडक्रस सोसाइटीको विधान २०२० (अठारौँ संशोधन २०७७) को धारा ’६६’ को ’ख’ (१) मा भएको वैधानिक व्यवस्था अनुसार जिल्ला कार्यसमिति समक्ष पेस भएको उक्त राजीनामा भदौ ८ गतेदेखि लागू हुने गरी स्वीकृत भएको रेडक्रस रसुवा जिल्ला शाखाले जनाएको छ ।

नेपाल रेडक्रस केन्द्रीय कार्यालयले १५ जिल्लालाइ स्पष्टिकरण सोधेर पत्राचार गरेपछि उनले राजिनामा दिएका हुन् । कार्यवाहक सभापतिको जिम्मेवारी पाएपछि देकीछोमो तामाङले आफ्नो पदीय दायित्व पूर्ण इमानदारीका साथ निभाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिन् । 

शाखाका सभापति बाबुलाल तामाङले घरायसी तथा शारीरिक अस्वस्थताका कारण आफ्नो पदबाट राजीनामा दिनुभएपछि संस्थाको दैनिक कामकाज सञ्चालनका लागि उनलाई सो जिम्मेवारी दिइएको हो ।

रेडक्रस अभियानमा विगत ४१ वर्षदेखि निरन्तर र सक्रिय रूपमा क्रियाशील रहनुभएका निवर्तमान सभापति तामाङले पदमा रहेर काम गर्न असमर्थ रहेको उल्लेख गर्दै राजीनामा दिएको बताए ।  

जिल्लामा रेडक्रसको अभियानलाई अझ प्रभावकारी बनाउन, विपद् व्यवस्थापन र मानवीय सेवाका कार्यलाई चुस्त रूपमा अघि बढाउन कार्यसमितिका सम्पूर्ण पदाधिकारी, सदस्य र स्वयंसेवकहरूलाई एकजुट बनाएर लैजाने उनले कार्यवाहक सभापतिलाइ अनुरोध गरे । 

अवरुद्ध पासाङल्हामु सडक खुल्ला

रसुवा, गएरातिदेखि पहिरोका कारण ठाडे–धुन्चेको बोकेझुण्डा क्षेत्र तथा ठाउँठाउँमा पहिरो खसेर अवरुद्ध रहेको पासाङल्हामु सडक खुल्ला भएको छ ।  

माथिबाट पहिरोका कारण सवारी तथा मानिसहरूको आवत–जावतसमेत बन्द भएकोमा सडक बिभाग तथा अन्य सरोकारवालाहरुसँगको समन्वयमा अबरुद्ध सडक खुलाइएको जिल्ला प्रहरी कार्यालय रसुवाले जनाएको छ ।  

अब कतै सडक अवरुद्ध छैन । गोसाइँकुण्ड जाने तीर्थयात्री तथा मानसरोवरतर्फ जाने यात्रुहरूढुक्कसँग यात्रा गर्न सक्ने जिल्ला प्रहरी कार्यालयले जनाएको छ । वर्षातकाे पहिराेले धारापानी, ठाडेदेखि धुन्चेसम्म सडक अवरूद्ध थियाे । 

ठूलो रुख ढलेको र अरु रुखपनि ढल्न लागेकोले घटनास्थलमा प्रहरी पुगेको र आवश्यक उपकरण ल्याएर अवरुद्ध सडक खुलाएको जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी नावय उपरीक्षक अशोक थापाले जानकारी दिए । 

स्क्याभेटर तथा उपकारणहरु तयारी अवस्थामा रहेकोले गोसाइँकुण्ड मेला अवधिमा सडक कतै अवरुद्ध भएमा तत्काल खुलाउने जिल्ला प्रशासन कार्यालयका सहायक प्रमुख जिल्ला अधिकारी द्रुबप्रसाद अधिकारीले बताए । 

मेलालाई लक्षित गर्दै सुचारु गरियो रसुवाको पार्वतीकुण्ड जाने सडक

रसुवा, जनैपूर्णिमाका दिन आमाछोदिङमो गाउँपालिका-३ को पार्वतीकुण्डमा लाग्ने मेलालाई लक्षित गर्दै सडक सञ्चालनमा ल्याइएको छ। वर्षाका कारण तीन साताअघि पहिरोले अवरुद्ध भएको सडक सञ्चालनमा ल्याइएको हो। 

पहिरोले रोंगा–केराबारी, रोङ्गा थाम्बुचेत र तातोपानी सडक अवरुद्ध पारेको थियो। सडक सुलेपछि गाउँबाट सिधै काठमाडौं तथा स्थानीय सवारी चल्ने भएपछि पार्वतीकुण्ड मेलामा आउने यात्रीलाई सहज हुने स्थानीयको भनाइ छ। थाम्बुचेत-गत्लाङ र  थाम्बुचेत-गोल्जुङ–चौहत्तर हुँदै पार्वतीकुण्ड पुग्न सकिन्छ।  यहाँ जनैपूर्णिमाको अवसरमा हरेक वर्ष मेला लाग्ने गरेको छ। 

प्राथमिक उपचार, प्रजनन् स्वास्थ्य तथा महिनावारी स्वच्छता सम्बन्धि अभिमुखीकरण

 

रसुवा, धुन्चेस्थित रसुवा माध्यमिक विद्यालयमा शिक्षक तथा विद्यार्थीहरूका लागि एकदिने बेसिक लाईफ सपोर्ट (प्राथमिक उपचार, प्रजनन् स्वास्थ्य तथा महिनावारी स्वच्छता) सम्बन्धी अभिमुखीकरण कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ ।

गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका, स्वास्थ्य शाखा स्याफ्रुवेशी, रसुवाको आयोजनामा शुक्रबार उक्त कार्यक्रम सम्पन्न भएको हो। कार्यक्रमका लागि नेपाल मेडिक एण्ड माउन्टेनियर्स फाउन्डेसनुले प्राविधिक सहयोग पुर्‍याएको थियो।

कार्यक्रममा आपत्कालीन अवस्थामा अपनाउनुपर्ने प्राथमिक उपचारका विधिहरू बेसिक लाईफ सपोर्ट, प्रजनन् स्वास्थ्यका महत्त्वपूर्ण पक्षहरू र महिनावारी स्वच्छता व्यवस्थापनका विषयमा व्यावहारिक जानकारी गराइएको थियो। विद्यालय स्तरमै यस्ता संवेदनशील र जीवनोपयोगी विषयमा ज्ञान दिँदा शिक्षक तथा विद्यार्थी दुवै लाभान्वित हुने र यसले समूदाय स्तरमा समेत सकारात्मक सन्देश जाने जनाएको छ।

अभिमुखीकरणमा रसुवा माविका शिक्षक, शिक्षिका तथा विद्यार्थीहरूको उत्साहजनक सहभागिता रहेको थियो। 

तस्वीर: विमल घिमिरे 

अर्यालको नेतृत्वमा पहिराेले क्षतिग्रस्त क्षेत्रमा स्थलगत अनुगमन

रसुवा, अविरल वर्षाका कारण उत्तरगया गाउँपालिका- १ स्थित तिरु–गोगने क्षेत्रमा ठूलो पहिरो गई व्यापक भौतिक तथा पशुधनको क्षति भएको छ । 

घटनापछि उत्तरगया गाउँपालिका अध्यक्ष माधवप्रसाद अर्यालको संयोजकत्वमा गएको टोलीले क्षतिग्रस्त क्षेत्रको स्थलगत अनुगमन गरेको छ।

अनुगमनका क्रममा मानवीय क्षति नभए पनि १ सय वटा बाख्रा बेपत्ता, २ घर र २ गोठ पूर्णरूपमा नष्ट तथा १३ घर र ४ गोठमा आंशिक क्षति पुगेको छ। क्षति पुगेका घरहरू बसोबासका लागि अत्यन्त जोखिमपूर्ण बनेका छन् । 

तीरु र गोगने क्षेत्र नै पहिरोको उच्च जोखिममा परेकाले स्थानीयलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण हुन गाउँपालिका अध्यक्ष अर्यालले अनुरोध गरे । गाउँपालिकाले क्षतिको पूर्ण विवरण संकलन गर्दै प्रभावित परिवारको राहत, उद्धार र पुनर्स्थापनाका लागि जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिसँग आवश्यक समन्वय गरिरहेको अध्यक्ष माधवप्रसाद अर्यालले बताए ।