स्वास्थ्यकर्मीहरूको क्षमता विकास अभिमुखीकरण सम्पन्न

 

बालबालिका तथा किशोर किशोरीको मानसिक स्वास्थ्य परीक्षण, प्रारम्भिक पहिचान तथा प्रेषण सम्बन्धी स्वास्थ्यकर्मीहरूको क्षमता विकास अभिमुखीकरण कार्यक्रम २०८३ कात्तिक १४ गते विदुर नगरपालिका–४, नुवाकोटमा सम्पन्न भयाे । 

सिविन नेपालको आयोजना तथा प्लान इन्टरनेशनलको सहयोगमा सञ्चालित कार्यक्रममा ४६ जना सहभागी मध्ये ३४ महिला र १२ पुरुष थिए।  अभिमुखीकरणमा विभिन्न स्वास्थ्य संस्थाका ३८ जना स्वास्थ्यकर्मीको सहभागिता रहेको कार्यक्रममा मानसिक स्वास्थ्य समस्या, तनाव, चिन्ता, डिप्रेसन, प्रारम्भिक पहिचान, मनोसामाजिक परामर्श तथा प्रेषण प्रक्रियाबारे जानकारी प्रदान गरिएको थियो।

क्लिनिकल साइकोलोजिस्ट डा अञ्जन ढकाल तथा मनोचिकित्सक डा. भीष्म के.सी. र डा. शुभा श्रेष्ठले सहजीकरण गरेका थिए । कार्यक्रममा कान्ति बाल अस्पतालमार्फत टेलिपरामर्श तथा फलोअप सेवाको व्यवस्था बारे समेत जानकारी दिइएको थियो।

फड्के पुल बगाएपछि पुन २ पालिका आवतजावतमा समस्या

 

रसुवा, तीन दिनदेखि लगातार परेको वर्षातका कारण गोसाइकुण्ड गाउँपालिका–५ स्याफ्रवेसीमा रहेको काठको अस्थायी फड्के बगाएपछि स्थानीय समस्यामा परेका छन् । 

भदौ १० गते भोटेकोसीमा आएको विनाशकारी बाढीले बगाएको मोटरेवल पुल बगाएपछि समस्या परेको हो । 

लगातार तीन दिनको वर्षापछि आएको लाङटाङ खोलाको बाढीले गाउँलेले २ साता लगाएर बनाएका फड्के (काठेपुल) बगाएको स्थानीय नुर्पुछिरिङ तामाङले बताए ।  

आमाछाेदिङमो गाउँपालिका र गोसाइकुण्ड गाउँपालिकाको वडा नं ६ बाहेकको सवै वडामा आवत जावत तथा अत्यावश्यक वस्तुहरू लैजान तथा स्थानीय उत्पादन बजारसम्म लैजान समस्या परेको छ । 

लुइन र पुलबाट केही सामानहरु ल्याउन तथा स्थानीयलाइ आवतजावत गर्न सकह भएको अस्थायी पुल बगेपछि समस्या भएको गोसाइकुण्ड गाउँपालिका अध्यक्ष कैसाङनुर्पु तामाङले बताए । दुइवटा गाउँपालिका बीचको सम्पर्क पुन विच्छेद भएकोले समस्या समाधानका लागि अब पुल बनाउने जगकाे अवस्था हेरेर अस्थायी पुल बनाउने अध्यक्ष तामाङले बताए ।  

’लगातार तीन दिनसम्म परेको पानीले खोलाको सतह बढायो। दुःखले निर्माण गरेका चारवटा काठेपुल एक हप्ता नबित्दै बगायो,’ अध्यक्ष लामाले भने, ’हाल चुम उपत्यका जाने बाटो पूर्ण रूपमा अवरुद्ध भएको छ। अब केही समयपछि फेरि त्यही ठाउँमा अस्थायी पुल निर्माणको काम सुरु गर्छौँ, त्योबाहेक अन्य विकल्प छैन।’

स्थानीयले जनश्रमदान गरेर बनाएको फड्के पुल लगतार ३ दिनदेखि वर्षातले बगाएपछि अब पुनः पुल बनाउन समय लाग्ने भएकोले स्थानीय समस्यामा परेको आमाछोदिङमो गाउँपालिका-३ का वडा अध्यक्ष सुरेन्द्र तामाङले बताए । 

स्याफुवेशी स्थित फड्के बगाएपछि गोसाईकुण्ड गापा र आमाछोदिङ्मो गापा पुनः विच्छेद भएको छ । ठेकदार कम्पनी र सडक विभागलाई जति सक्दो चाँडो बेली वृज निर्माणमा मेसिन ल्याउन र काम गर्न प्रमुख जिल्ला अधिकारीमार्फत अनुरोध गरिएको छ । 

सडक विभागका ६ वटा स्काभेटर थन्किए, बाढीपछिकाे निर्माणका काम अलपत्र

 

रसुवा, बाढीका कारण कतै सडक र पैदल मार्ग मर्मत हुन सकेको छैन बेत्रावतीमा सडक विभागका ६ वटा स्काभेटर थन्किए, गाउँमा भने विकास निर्माणका काम अलपत्र परेका छन् । 

बेत्रावतीको बगर सम्याइदिने, खोला क्षेत्र तल खारेर नदी आसपासको क्षेत्र उठाउने र व्यवस्थित गरिदिने हो भने पनि स्थानीयले ठूलो राहत महसुस गर्ने थिए। 

यतिबेला बाढी प्रभावित गाउँबस्तीका नागरिकहरू अनेकौँ समस्यासँग जुधिरहेका छन्। गाउँगाउँमा सडक विस्तार, बाटो निर्माण, झोलुङ्गे पुल तथा अस्थायी फट्के पुल निर्माणलगायत थुप्रै अत्यावश्यक काम बाँकी छन् । 

तर विडम्बना  सडक विभागका ६ वटा स्काभेटरहरू दशैँअघि नै, बेलिब्रिज निर्माण सम्पन्न भएको भोलिपल्टदेखि बेत्रावतीमा थन्क्याएर राखिएको स्थानीयको भनाइ छ।

एकातिर विपद्बाट प्रभावित नागरिकहरू आवागमन र पुनःस्थापनाका लागि संघर्ष गरिरहेका छन् भने अर्कोतिर यस्ता अत्यावश्यक काममा प्रयोग गर्न सकिने सरकारी मेसिनरी लामो समयसम्म प्रयोगविहीन अवस्थामा राखिनु कति उचित हो र ?

महाविपत्तिको समयमा जनताका समस्या समाधान गर्नुपर्ने जिम्मेवार निकायका कार्यालय, हाकिम तथा कर्मचारीहरूले चाडपर्वको बिदापछि पनि कामलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने होइन र ?

सामाजिक संञ्जालमा धेरैले लेखेका छन्  सरकारी स्रोतसाधन जनताको सेवाका लागि हो, थन्क्याएर राख्नका लागि होइन। ती मेसिनहरू तत्काल आवश्यकताअनुसार प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरी रोकिएका विकास निर्माण तथा पुनःस्थापनाका कामलाई गति दिन सम्बन्धित निकायको गम्भीर ध्यानाकर्षण गराउँदछौँ। यस विषयमा सामाजिक सञ्जालमा धेरै टिप्पणी हुन थालेको छ । 

भत्केका सडक सञ्जाल तथा केही मर्मत गर्नु पर्ने सडककाे काम नगरेकाे पनि गुनासाे छ । 

बालबालिका तथा किशोर किशोरीको मानसिक स्वास्थ्य परीक्षण तथा उपचार शिविर सम्पन्न

नुवाकाेट, बालबालिका तथा किशोरकिशोरीको मानसिक स्वास्थ्य समस्या पहिचान, परामर्श तथा उपचारमा पहुँच अभिवृद्धि गर्ने उद्देश्यले नुवाकोटमा सिविन नेपालद्धारा जिल्लामा आयोजित मानसिक स्वास्थ्य परीक्षण तथा उपचार शिविर सम्पन्न भएको छ।

नेपाल बालमजदुर सरोकार केन्द्र (सिविन नेपाल)द्धारा आयोजना भएकाे तथा प्लान इन्टरनेशनलको सहयोगमा कात्तिक १३ गते नुवाकोटको विदुर नगरपालिका–५ स्थित आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सालयमा शिविर सञ्चालन गरिएको हो।

शिविरबाट  ८७ जनाले सेवा प्राप्त गरेका थिए।  नुवाकोटको विदुर नगरपालिका–५ स्थित आयुर्वेद तथा वैकल्पिक चिकित्सालयमा आयोजित शिविरमा विदुर नगरपालिका र बेलकोटगढी नगरपालिकाका बालबालिका तथा किशोरकिशोरीले मानसिक स्वास्थ्य परीक्षण तथा परामर्श सेवा लिएका थिए। 

शिविरमा स्वास्थ्य परीक्षणका लागि आएका सेवाग्राहीहरूमा समायोजन विकार, चिन्ता विकार, अवसाद, शोक तथा वियोगसँग सम्बन्धित समस्या, रूपान्तरण विकार, भावनात्मक रूपमा अस्थिर व्यक्तित्व विकार तथा आफूलाई जानाजानी हानि पुर्‍याउने व्यवहारलगायतका मानसिक स्वास्थ्य सम्बन्धी समस्याहरू पहिचान भएका थिए।

त्यसैगरी, केही सेवाग्राहीमा मनोविकृति, मदिरा निर्भरता, मदिरा सेवनका कारण उत्पन्न मनोविकृति सम्बन्धी समस्या समेत देखिएका थिए।

शिविरका क्रममा मानसिक स्वास्थ्य समस्या पहिचान भएका बालबालिका तथा किशोरकिशोरीमध्ये तीन जनालाई आवश्यक औषधि सिफारिस गर्नुका साथै थप मनोसामाजिक परामर्शका लागि पठाइएको थियो सिविनका सन्ताेष विमलीले बताए । 

अन्य सेवाग्राहीलाई उनीहरूको स्वास्थ्य अवस्थाअनुसार मनोसामाजिक परामर्श तथा आवश्यक उपचार सेवा लिन सिफारिस गरिएको थियो। साथै, मानसिक तनाव न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापनका लागि विश्राम अभ्यास समेत सिकाइएको थियो।

विशेषज्ञ सेवाका लागि रेफर

शिविरमा स्वास्थ्य परीक्षण गराएका सेवाग्राही मध्ये थप परीक्षण तथा विशेषज्ञ उपचार आवश्यक देखिएका दुई जनालाई क्लिनिकल साइकोलोजिस्ट, दुई जनालाई अर्थोपेडिक विभाग र एक जनालाई युरोसर्जरी विभागमा रेफर गरिएको थियो।

मानसिक स्वास्थ्य समस्या पहिचान भएका सेवाग्राहीलाई समयमै आवश्यक उपचार तथा परामर्श सेवा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले विशेषज्ञ सेवामा रेफर गरिएको हो।

कान्ति बाल अस्पतालमार्फत टेलि–परामर्श र फलोअपको व्यवस्था

शिविरमा मनोसामाजिक परामर्श तथा मनोचिकित्सा सेवा प्राप्त गरेका बालबालिका तथा किशोरकिशोरीलाई निरन्तर उपचार र परामर्श सेवाको पहुँचमा राख्न विशेष व्यवस्था मिलाइएको छ। 

यसअन्तर्गत थप परामर्श तथा उपचार आवश्यक पर्ने सेवाग्राहीलाई कान्ति बाल अस्पतालमार्फत टेलि–परामर्श तथा मनोचिकित्सा सेवाको माध्यमबाट नियमित फलोअप गरिने व्यवस्था गरिएको छ।

नागरिकमैत्री सेवा प्रवाहमा प्रहरीले सम्झौता गर्दैन : डिआईजी रेग्मी

रसुवा, बागमती प्रदेश प्रहरी कार्यालय हेटौंडा, मकवानपुरका कार्यालय प्रमुख प्रहरी नायव महानिरीक्षक (डिआईजी) दिपक रेग्मीले अपराध नियन्त्रण र नागरिक मैत्री सेवा प्रवाहमा प्रहरीले कुनै पनि बहानामा सम्झौता गर्न नहुने बताए । 

जिल्ला प्रहरी कार्यालय रसुवा र इलाका प्रहरी कार्यालय कालिकास्थानको विस्तृत अनुगमन तथा निरीक्षण गर्नुहुँदै डीआईजी रेग्मीले कार्यरत सम्पूर्ण प्रहरी कर्मचारीहरूलाई यस्तो निर्देशन दिएका हुन् ।  निरीक्षणका क्रममा उनले जिल्लाको समग्र शान्ति सुरक्षाको अवस्था, जनशक्ति परिचालन र व्यवस्थापनको वस्तु स्थिति बारे जानकारी लिएका थिए । 

समसामयिक विषयमा निर्देशन दिँदै प्रदेश प्रहरी प्रमुख रेग्मीले प्रहरी कर्मचारीहरूको आचरण र व्यवहारमा सुधार ल्याउनु अनिवार्य रहेको उल्लेख गरे । प्रहरीको पहिलो पहिचान नै उसको आचरण र बोली (व्यवहार हो,उनले भने कानुन कार्यान्वयनमा दृढ र कठोर रहँदै सेवा प्रवाहमा भने पूर्ण रूपमा नागरिक मैत्री बन्नु पर्दछ। 

आम नागरिकले विना हिचकिचाहट प्रहरीको सहयोग लिन सक्ने वातावरण सिर्जना हुनुपर्ने बताउदै डिआईजी रेग्मीले कार्यक्षेत्रमा थप व्यावसायिक र चनाखो भएर खटिन प्रहरी टोलीलाई निर्देशन दिए । शान्ति सुरक्षा कायम गर्न, सम्भावित अपराधका घटनाहरूलाई निरुत्साहित गर्न र जनमानसमा सुरक्षाको बलियो अनूभूति गराउन प्रहरीको सक्रियता बढाइनुपर्नेमा उनले जोड् दिए । 

मानशिक स्वास्थ्य र मनाेपरामर्श बारे अभिमुखिकरण सम्पन्न

रसुवा, कालिका गाउँपालिकामा रहेका स्वास्थ्यकर्मीहरूलाइ मानशिक स्वास्थ्य र मनाेपरामर्श बारे एक दिने अभिमुखिकरण कालिकास्थानमा ०८३ कार्तिक १२ गते  सम्पन्न भयाे । 

नेपाल बालमजदुर सरोकार केन्द्र (सिविन नेपाल)द्धारा सञ्चालित कालिकास्थानमा बालबालिका तथा किशोर किशोरीहरुको मानसिक स्वास्थ्य प्रवद्र्धन,स्वास्थ्यकर्मी ,अभिभावक तथा समुदायस्तरमा सचेतना अभिवृद्धि गर्ने उद्धेश्य सहित कार्यक्रमको आयोजना गरिएको हो ।

मानशिक स्वास्थ्य समस्या र मनाेसामाजिक समस्या पहिचान गरी रेफरल मेकानिमज तयार गर्ने उद्देश्यले सञ्चालित १ दिने अभिमुखिकरणमा कान्ति बाल अस्पतालका डा अन्जन कुमार ढकाल र डा शुभ श्रेष्ठले सहजिकरण गरेका थिए । बालबालिका तथा किशोर किशोरीहरु विपतकाे समयमा जाेखिममा पर्न सक्ने भएकाेले उनीहरूमा देखा पर्ने असरका  आधारमा रिफर गर्न स्वाथ्यकर्मीहरुलाइ अनुरोध गरे ।  

मानसिक स्वास्थ्य समस्याको लक्षण फरक फरक हुन्छ । जस्तो डिप्रेसनमा निरन्तर चिन्ता लिनु, नकारात्मक विचार मनमा आउनु, भ्रामक विचार मनमा आउनु, सानोतिनो कुरामा रिस उठ्नुजस्ता लक्षण देखिनसक्छ । त्यस्तै एन्जाइटीमा बिनाकारण आत्तिने, निद्रा नलाग्ने र आत्मविश्वासको कमी हुने जस्ता लक्षण देखिन सक्ने बारेमा जानकारी दिइयाे ।

बाढी पछिकाे विसम परिस्थितिमा बालबालिकाहरुलाई मनमा डर, त्रास, तनाव, पठन पाठन गर्न मन नलाग्ने, दिक्कदारीपन, अन्यौलता तथा मनमा अनेकौं प्रश्न आइरहने हुन सक्छ । जुन स्वभाविक पनि हो । तर यसले गर्दा उनीहरुको दैनिक जीवनमा कठिनाई भै समस्या हुनसक्ने बताइएको थियो । 

नेपाल बालमजदुर सरोकार केन्द्र (सिविन नेपाल) का सदस्य प्रा गोविन्द सुवेदीले अग्रपङतिमा रहेर सदैव काम गर्ने स्वास्थ्यकर्मीहरुले बालबालिका तथा किशोर किशोरीहरुलाइ सदैव मानशिक स्वास्थ्य र मनाेपरामर्श सेवा प्रबाह गर्नुपर्ने बताए । कार्यक्रममा सिविनका सन्ताेष विमली, कालिका गाउँपालिकाबाट सूचना अधिकारी लीलानाथ नेपाल र स्वास्थ्य शाखा प्रमुख नवराज न्याैपाने सहभागी  थिए । 

आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकामा कृषि उपज : तुइनको भर

 

रसुवा, गत भदौ १० गते आएको विनाशकारी भोटेकोशी बाढीले गोसाइँकुण्ड गाउँपालिका–५ र स्याफ्रुबेँसी जोड्ने मोटरेबल पुल बगाएपछि हालसम्म पुनःनिर्माण हुन सकेको छैन। पुल नहुँदा आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाका किसानहरू कृषि उपज ओसारपसारका लागि जोखिमपूर्ण तुइनको भर पर्न बाध्य भएका छन्।

बाढीले पुल बगाएको दुई महिना बितिसक्दा पनि पुनःनिर्माण नहुँदा किसानको बारीमा रहेको करोडौँ मूल्यको तरकारी कुहिने अवस्थामा पुगेको छ। ‘तुइनबाट थोरै–थोरै ढुवानी गरेर कहिले बजार लैजाने रु पुल छिट्टै निर्माण भए मात्र ढुवानी सहज हुन्छ,’स्थानीय आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका–३ का किसान मार लामाले भने। पुल बन्ने लामो प्रतीक्षासँगै किसानहरू आफ्नो मुख्य बाली  बन्दा, जोखिम मोलेर तुइनबाट नदी तारेर काठमाडौँलगायतका बजारमा लैजान बाध्य छन्। 

बाढीका कारण यातायात सम्पर्क विच्छेद भएपछि स्थानीय किसानले उत्पादन गरेको तरकारी खेतमै कुहिने वा उचित मूल्य नपाउने समस्या उत्पन्न भएको छ। वैकल्पिक मार्ग र पक्की पुलको अभावमा किसानहरू जोखिमपूर्ण तरिकाले भए पनि तुइनकै भरमा बन्दाकोबी नदी पार गराइरहेका छन्। ‘बारीमा फलेको बन्दा समयमै बजार पुर्‍याउन नसके कुहिएर जाने चिन्ता छ। यता पुल नबन्दा तुइनबाटै सामान तारेर गाडीसम्म पुर्‍याउनुपरेको छ,’स्थानीय किसान शुशीला तामाङले दुखेसो गरिन्। 

तुइनबाट कृषि उपज ढुवानी गर्दा किसानहरूले अतिरिक्त श्रम र उच्च ढुवानी खर्च व्यहोर्नुपरेको छ। बाढीले सडक सञ्जाल अवरुद्ध गर्नुका साथै पुलहरू बगाएपछि आमाछोदिङ्मो गाउँपालिकाका कृषि उपजले बजार पाउन सकेका छैनन्। आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका–३, गतलाङमा मात्रै गत वर्ष प्रतिपरिवारले बन्दा खेतीबाट ५० हजारदेखि ६ लाख ५० हजार रुपैयाँसम्म आर्जन गरेका थिए। 

‘गत वर्ष गाउँमा कूल २ करोड रुपैयाँको कारोबार भएको थियो भने यस वर्ष बजार पाउन सके ३ करोड रुपैयाँ बराबरको बन्दा बिक्री हुने अनुमान थियो,’स्थानीय समाजसेवी फुर्पुसिङ्गी तामाङ भन्छन्,‘गाउँभरिको करोडौँ मूल्य बराबरको कृषि उपज सङ्कटमा परेको छ। स्याफ्रुबेँसीमा छिट्टै बेलीब्रिज बनाउनुपर्नेमा धेरै ढिलाइ भयो। यसरी तुइनबाट कहिलेसम्म पार लगाउने रु किसानको करोडौँको उत्पादन खेर जाने भयो।’ 

तीन वर्षदेखि गतलाङमा बन्दा खेती फस्टाएकाले स्थानीयहरू व्यावसायिक रूपमा यसतर्फ आकर्षित भएका हुन्। यस वर्ष वडा नं २, ४ र ५ का धेरै किसानले पनि बन्दा खेती गरेका थिए। तामाङका अनुसार गाउँका झन्डै ४ सय घरधुरीले सयौँ रोपनी जमिनमा मुख्य आयस्रोतका रूपमा बन्दा खेती गरिरहेका छन्। तर, विनाशकारी बाढीले सडक सञ्जाल विच्छेद भएपछि उत्पादित बन्दा बारीमै कुहिने अवस्था आएको छ। समयमै सडक सञ्चालनमा नआए किसानको ठूलो लगानी खेर जाने चिन्ता बढेको छ। 

आमाछोदिङ्मो गाउँपालिका–३ गतलाङका तेन्जीनिमा तामाङले गत वर्ष ६ जना दाजुभाइ मिलेर ३० रोपनी जग्गामा बन्दा खेती गरी २० लाख रुपैयाँ कमाएका थिए। उनी भन्छन्, ‘आलु खेतीभन्दा बन्दाबाट राम्रो आम्दानी भएपछि सबैले बन्दा रोप्न थालेका थिए। हामीले यस वर्ष ३५ रोपनीमा बन्दा खेती गरेका छौँ।’

यहाँको लेकाली बन्दा बुटवल, नारायणगढ, पोखरा र सर्लाहीसम्म पठाउने गरिएको थियो। तुइनको भरमा मात्र ढुवानी सम्भव नहुने भएकाले बाढीले बिगारेको सडक र पुल छिटो निर्माण गर्न वा वैकल्पिक व्यवस्था मिलाइदिन किसानहरूले सरोकारवाला निकायसँग अनुरोध गरेका छन्।